Мунасибет тәрбиясы болып табылады
Экология, әтирап -орталық, жанлы -жансыз тәбият, экологиялық аң экологиялық мәденият, кәмалға жеткен, шаллар, усыллар. Экологиялық тәрбия экология пәнин мақсетин әмелде жүзеге келтириў, әтирап -орталықты биз қәлеген дәрежеде тәбийий, экологиялық таза болыўыдағы ислерди үйретеди көрсетпелер береди
Тәрбия — руўхый дереклер ҳәм ҳәзирги заман талаплары ҳәм мүтәжликлерин нәзерде тутқан түрде, оқытыўшының оқыўшы менен анық бир мақсетке қаратылған өз-ара әмелий ҳәм теориялық байланысы болып табылады.
Метод — грекше термин болып — әйне неге болып табылады жол, усыл арқалы мақсетке ерисиў жолын аңлатады.
Метод, яғный усыл информацияны узатыў ҳәм қабыллаў характерине қарай:
- Сөз арқалы аңлатыў усылы.
- Көргезбелилик усылы.
- Әмелий, үлги усылы.
- Рагбатлантириш ҳәм жаза усылы.
Жоқарыдағы методлар (усыллар ) өз гезегинде төмендеги группашаларға бөлинеди:
Биринши группа — сөз арқалы узатыў, мәсләҳәт бериў, мағлыўматларды еситиў арқалы қабыллаў, ўақыя, лекция, сәўбет ҳәм басқа усылларға ;
Екинши группа — кинофильмлер, суўретлейтуғын көркем өнер, көркем өнер ҳәм басқа көриў арқалы тәрбиялаў усылларына ;
Үшинши группа — тәрбия мағлыўматларын әмелий мийнет ҳәрекетлери арқалы бериў. өрнек көрсетиў, басқаларды әмелий мийнетин мысал етип көрсетиў;
Төртинши группа — оқыўшы-студентлердиң жақсы атқарған жумысларын, қатарлары алдында ямаса ата-аналар мәжилисинде мақуллаў, миннетдаршылық билдириў, экономикалық жәрдем, стипендияларын асырыў, мақтаў жарлықлары тапсырыў.
Сүўретин хүрмет тахташасына жабыстырыў ҳәм басқа аўызша,”рахмет”,”бәрекелла” сыяқлы марапатлаў усылларын киргизиў мүмкин. Тәрбияшыниң хошаметлеў усылы екиге бөлинеди:
- Сиз буйырған жумысқа миннет ҳәм жуўапкершилик менен ислегенин марапатлаў.
- Сиз буйырған жумысқа қызығыўшылығын және оны ислей алғанлығын марапатлаў
Жаза — бул баланың қәте еткен жумысына өзин тән алдырыў.
Егер бала сиз ескертпей турып ямаса түсиндирмесиңизден алдын өз қәтесин түсинген болса, сизге еткен қәтесин айта алмай қыйналып турған болса, оны жазалаўға зәрүрлиги жоқ. Енди бул қәтени кайталамайман, деген мәнисте сизге карайды. Сиз оған тағы бир рет мүмкиншилик бериң. Бирақ кейинги гезек те қәте қылса және оны тән алмаса, ондай жағдайдада төмендеги жаза түрлери қолланылады.
- Түсиндириў.
- Танбех бериў.
- Ескертиў.
- Қатты ескертиў.
- Уялдырыў.
Кейинги 30 жыл ишинде тәбийғый байлықлардан соншалық көп пайдаланылған, бул пүткил инсаният тарийхы даўамында пайдаланылған тәбийғый байлықларға тең болып табылады.
Сондай екен жәмийети экономикалық раўажланыў дәрежеси қаншеллилик жоқары болса оның тәбиятқа тәсир етиў дәрежеси де соншалық көп болады. Халық санының тез оқып барыўы нәтийжесинде экологиялық мәселелер де көбейип барып атыр. Тек ғана халықты жер суў энергетика азық-түлик менен тәмийинлеў пүткил Дүнья бойынша глобал машқалаға айланды. Тәбиятқа зәлел келтиретуғын көплеген заводлардың ағын суўға жақын жайласқанлығы себепли суў ҳәўизлери патасланып атыр. Орайлық Азияда жасап атырған пуқаралардың саламатлығы жаманласып, кеселликлер көбейип атыр. Арал бойы районлары Қарақалпақстон Республикасы, Хорезм ўәлаятында ҳәр қыйлы кеселликлер көп тарқалып атыр. Нәтийжеде жер қырында инсанның пәраўан жасаўы енди экологиялық машқалаларди шешиўге байланыслы болып қалды. Экологиялық машқалалардың илимий экономикалық, техникалық, гигиеник, юридикалық, эстетик, педагогикалық жөнелис зәрүрли әҳмиетке ийе болады. Себеби экологиялық машқала инсан искерлиги нәтийжесинде келип шығады. Ең әҳмийетлиси әйне педагогикалық -экологиялық машқала жолға қойылса, басқа экологиялық мәселелер шешилиўине жай жаратылады. Педагогикалық жөнелисте экологиялық тәлим ҳәм тәрбия бериў нәзерде тутылады. Экологиялық тәлим дегенде, тәбият пенен инсан арасындағы мунасибетти аңлатыўшы билимлерди оқыўшыларға жеткизиў түсиниледи.
Г.А.Джуманазарова
Каракалпакстан Республикасы Төрткөл районы 1-орта мектебиниң биология пәни оқытыўшысы: